Ежелгі және орта ғасыр Қазақстан мен шекаралас елдер тарихы бөлімі

Бөлім 1952 жылы құрылды. Бөлім қызметкерлерінің негізгі ғылыми жұмысының бағыты Ежелгі және орта ғасырдағы қазақ халқының тарихы және Қазақстан аумағындағы мемлекеттік бірлестіктерді зерттеу болды. 50-ші жылдары бөлім қызметкерлері екі томдық «Қазақ КСР-і тарихының» бірінші томын дайындау мен баспадан шығаруға қатысты. Кейіннен бөлім (1973 ж. дейін) «Революцияға дейінгі Қазақстан тарихы» бөлімімен біріктірілді.

1973 жылдың қараша айында Ежелгі және ортағасырлар тарихы бөлімі қайта құрылды және арнайы шығыстанулық білімі бар қызметкерлермен жасақталды. Б.Е. Көмеков бөлім меңгерушілігіне тағайындалды. Бөлімнің негізін А.Сабырханов, Ю.А. Зуев, К.А. Пищулина, Н.Н. Мингулов, Т.И. Сұлтанов, К.Ш. Хафизовалар құрады. 70-жылдары бөлім қызметкерлері 5 томдық «Қазақ КСР-і тарихының» І-ІІ томдарын дайындау мен баспадан шығаруды жүзеге асырды, еңбектерде ежелгі және ортағасырлық Қазақстан тарихын зерттеудің негізгі нәтижелері көрініс тапты. Алдыңғы басылыммен салыстыра қарағандағы бұл еңбектің өзгешелігі – деректік негізінің мол болғандығында.

Қазақстан тәуелсіздігін алғаннан кейін бөлімде орта ғасырлардағы қазақ мемлекеттілігінің тарихы мәселелерін зерттеуге баса назар аударылды. Тақырыпты одан ары дамыту жаңа 5 томдық «Қазақстан тарихының» І-ІІ томын дайындау мен баспадан шығарумен сәйкес келді.

Әр жылдары бөлімде Б.Е. Көмеков, К.А. Пищулина, З.Қинаятұлы, Н.Ә. Атығаев, Ә.Қ. Шашаев, Қ.З. Өскенбай, К.Ө. Торланбаева меңгерушілік етті. Қазіргі кезде бөлімді Жетекші ғылыми қызметкер, т.ғ.к. Ф.М. Шамшиденова басқарады. Бөлімде қызмет ететіндер: т.ғ.д., Жетекші ғылыми қызметкер Сдыков М.Н., т.ғ.к., Жетекші ғылыми қызметкер  Ә. Дәулетхан, Ғылыми қызметкерлер А.Д. Арепова, М. Сеитов, Марғұлан А., аға лаборант А.Қ. Нұрманова.

Соңғы екі жылда бөлім қызметкерлері баспаға – 6 монография, 36 мақала жариялады, 32 әр-түрлі ғылыми-теориялық және ғылыми-практикалық конференцияларға, симпозиумдарға, ғылыми семинарларға және дөңгелек үстелдерге қатысты. Орталық Азия мен АҚШ, Германия, Ұлыбритания, Түркия, Үндістан, Қытай, Монғолия, Ресей, Өзбекстан, Қырғызстан және т.б. ТМД елдерінің зерттеу орталықтарымен ғылыми байланыс орнатылды.

Қазіргі кезде бөлім қызметкерлері «Тарихи энциклопедия» және «Ұлы дала тарихы мен мәдениеті» атты бағдарламалы-мақсатты қаржыландыру бойынша екі тақырыпты зерттеумен айналысуда.