2026 жылғы 23 шілдеде Ш.Ш. Уәлиханов атындағы Тарих және этнология институтында белгілі қазақстандық шығыстанушы-тарихшы, тарих ғылымдарының докторы Бақыт Еженханның «Абылай хан дәуіріндегі Қазақ-Цин қарым-қатынастары» атты жаңа монографиясының тұсаукесері өтті
Ғылыми жиынға еліміздің жетекші тарихшылары мен шығыстанушылары, ғылыми-зерттеу институттарының қызметкерлері, жоғары оқу орындарының оқытушылары, докторанттар және жас зерттеушілер қатысты.
Іс-шараны Ш.Ш. Уәлиханов атындағы Тарих және этнология институтының Бас директоры, Қазақстан Республикасы Ұлттық ғылым академиясының академигі, тарих ғылымдарының докторы, профессор Зиябек Ермұханұлы Қабылдинов жүргізді. Ол өзінің кіріспе сөзінде жаңа монографияның жарық көруі отандық тарих ғылымы үшін маңызды оқиға екенін атап өтті. Сонымен қатар еңбек Қытай мұрағаттарының бай деректеріне негізделіп, Қазақ хандығының тарихын және оның Цин империясымен дипломатиялық байланыстарын зерттеуге қосылған маңызды ғылыми үлес екенін ерекше атап өтті.
Кездесу барысында автордың ғылыми қызметіне ерекше назар аударылды. Бақыт Еженхан – Қазақстанның жетекші шығыстанушы-тарихшыларының бірі, тарих ғылымдарының докторы, Орталық Азия, Қазақ хандығы және XVIII–XIX ғасырлардағы қазақ-қытай қатынастары тарихының танымал маманы. Нанкин университетінде (ҚХР) докторлық диссертациясын қорғағаннан кейін ғалым өзінің ғылыми қызметін Цин әулетінің мұрағаттық құжаттарын зерттеуге арнады. Қытайдың Бірінші тарихи мұрағатында көп жылдық ізденіс жүргізуінің нәтижесінде ол қазақ тарихына қатысты қытай және мәнжүр тілдеріндегі жүздеген бірегей құжаттарды ғылыми айналымға енгізді. Ғалымның зерттеулері Абылай ханның дипломатиялық қызметін, XVIII ғасырдағы Орталық Азиядағы саяси үдерістерді және халықаралық қатынастарды жаңаша пайымдауға мүмкіндік берді.
Кітаптың таныстырылымын белгілі шығыстанушы Нәбижан Мұхаметханұлы жасап, монографияның құрылымы, ғылыми жаңалығы мен деректік негізі туралы жан-жақты баяндады. Ол еңбектің Қытай мұрағаттарындағы бұрын ғылыми айналымға түспеген құжаттарға негізделгенін және олардың қазақ-цин қатынастарының тарихын жаңа қырынан қарастыруға мүмкіндік беретінін атап өтті.
Монография жөнінде ғылыми пікірлерін тарих ғылымдарының докторы, профессор Меруерт Хуатқызы Әбусейітова, тарих ғылымдарының докторы Клара Шайсұлтанқызы Хафизова, тарих ғылымдарының докторы, профессор Нұрлан Алдабергенұлы Атығаев, тарихшы Армиябек Сағындықұлы және ғалым Мерей Исламұлы білдірді. Олар өз сөздерінде еңбектің ғылыми деңгейіне жоғары баға беріп, пайдаланылған мұрағаттық деректердің бірегейлігін, деректанулық талдаудың тереңдігін және автордың отандық шығыстану мен тарих ғылымының дамуына қосқан елеулі үлесін атап өтті.
Сөз сөйлеген ғалымдар бұл монография автордың Қытай мұрағаттарында жүргізген көпжылдық ғылыми ізденістерінің нәтижесі екенін, Абылай хан дәуіріндегі Қазақ хандығы мен Цин империясы арасындағы дипломатиялық қатынастарды жан-жақты қамтитын іргелі зерттеулердің бірі болып табылатынын айтты. Басылымның басты ерекшелігі – бұрын ғылыми айналымға енгізілмеген түпнұсқа мұрағаттық құжаттардың пайдаланылуы. Бұл деректер Қазақ хандығының сыртқы саясаты мен оның Орталық Азиядағы халықаралық қатынастар жүйесіндегі орнын тереңірек түсінуге мүмкіндік береді.
Іс-шараның маңызды сәті кітаптың салтанатты тұсаукесері болды. Одан кейін қатысушылардың қатысуымен ашық пікірталас ұйымдастырылып, Қытай мұрағаттарындағы деректерді одан әрі зерттеу, жас шығыстанушы мамандарды даярлау және тарихи зерттеулер саласындағы халықаралық ғылыми ынтымақтастықты кеңейту мәселелері талқыланды.
Бақыт Еженханның жаңа монографиясының тұсаукесері Қазақстанның ғылыми өміріндегі маңызды оқиғалардың бірі болды және Шығыс жазба мұраларын кешенді зерттеудің Қазақ хандығы тарихын объективті зерделеудегі маңызын тағы бір мәрте айқындады. Басылым тарихшыларға, шығыстанушыларға, жоғары оқу орындарының оқытушыларына, студенттерге, магистранттар мен докторанттарға, сондай-ақ Қазақстан, Орталық Азия және XVIII ғасырдағы халықаралық қатынастар тарихына қызығушылық танытатын көпшілік оқырманға арналған.
