Абжанов Х.М. Институт Директоры

Әбжанов Ханкелді Махмұтұлы

1953 жылы 11 қазанда Қарағанды облысына қарасты Жаңаарқа ауданының орталығы Атасу елді мекенінде қызметкер отбасында дүниеге келген. 1971 жылы осы аудандағы Ақтау қазақ орта мектебін бітірген соң Қазақ университетінің тарих факультетіне оқуға түсіп, оны 1976 жылы үздік дипломмен аяқтап шығады. Еңбек жолын Целиноград инженерлік-құрылыс институтында философия және ғылыми коммунизм кафедрасының оқытушысы қызметінен бастады.

1977-1979 жж. – Қазақ университетінде КСРО тарихы кафедрасының оқытушысы.

1979-1993 жж. – ҚР ҰҒА Ш. Уәлиханов атындағы Тарих және этнология институтында қызмет етіп, аға лаборанттан бөлім меңгерушісіне дейінгі жолдардан өтті.

1993-1999 жж. – Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университетінде тарихнама және деректану кафедрасын меңгерді.

1999-2009 жж. – Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің профессоры, кафедра меңгерушісі, университет құрамындағы «Еуразия» гуманитарлық зерттеулер ғылыми орталығы директорының орынбасары қызметтерін атқарды.

2009-2011 жж. – Мемлекет тарихы институты директорының бірінші орынбасары.

2011 жылдың мамыр айынан Ш. Уәлиханов атындағы Тарих және этнология институтының директоры.

2013 ж. 28 ақпан – ҚР ҰҒА корреспонденті-мүшесі.

70-жылдардың ортасынан академик Р.Б. Сүлейменовтың жетекшілігімен ұлт мәдениеті мен зиялыларының тарихын зерттеуге ден қойды. Ғалым ретінде қалыптасуы Ш. Уәлиханов атындағы Тарих және этнология институтының қабырғасында өтті. Мұнда кандидаттық («Рост кадров сельской интеллигенции Казахстана и ее роль в условиях развитого социализма (1961-1980)», (1983 ж.) және докторлық (Сельская интеллигенция Казахстана:исторический опыт формирования и социальной практики (1946-1985 годы) (1992 ж.) диссертацияларын қорғады, академиктер М. Асылбеков, К. Нұрпейіс, О. Ысмағұлмен бірлесіп жазған мақалалары жарық көрді. «Учебное пособие по истории Казахстана с древнейших времен до наших дней» (1992), «Қазақстан тарихы көне заманнан бүгінге дейін. Очерк» (1994) кітаптарын, «Наука и техника СССР. Хроника» (1987, 1988 жж. Москвада жарық көрген), «Қазақстан тарихы (көне заманнан бүгінге дейін)». Бес томдық. (2010), «История Казахстана (с древнейших времен до наших дней)». В пяти томах) (1996, 2010), «Қазіргі Қазақстан тарихы» (2010), «История современного Казахстана» (2010), «Қазақстандағы президенттік билік институты: тарих, тағылым, тәжірибе» (2010), «Қазақ хандығы тарихы: құрылуы, өрлеуі, құлдырауы» (2011), «Ұлттық идея: тарихи тағдыры мен болашағы» (2012) ұжымдық зерттеулерді жазуға атсалысты.

Х.М. Әбжанов – 600-ге жуық ғылыми және ғылыми-көпшілік зерттеулердің, оның ішінде 10-нан астам монографиялық еңбектің және оқу құралдары мен оқулықтардың авторы. Бұларда ел мен жердің, мәдениеті мен интеллигенциясының тарихи тағдыры, мәселені зерттеудің теориялық-методологиялық негіздері және ұстанымдары, Отан тарихын дәуірлеудің, ұлттық идея мен элитаның, тұлғатанудың өзекті мәселелері көтерілген. Байырғы түркі қоғамының тарихи ой-санасы, әлеуметтік-мәдени құндылықтары, қазақ зиялылары тарихының бастапқы кезеңі, кеңестік Қазақстан мәдениетінің эвфемистік болмысы, мәдени мұра және тәуелсіздік тағылымы мен тәжірибесіне қатысты зерттеулері, ой-түйіндері, тұжырымдары тарих «ақтандақтарын» жоюға қосылған үлес. Еңбектері қазақ, орыс, ағылшын, араб, қытай, ұйғыр, түрік, т.б. тілдерде жарық көрді.

Х.М. Әбжановтың жетекшілігімен 15 ғылым докторы, 40 ғылым кандидаты даярланған. Әр жылдары докторлық диссертация қорғататын диссертациялық кеңестің мүшесі, кандидаттық диссертация қорғататын диссертациялық кеңестердің төрағасы, ҚР БҒМ Білім және ғылым саласындағы бақылау комитетінде тарих ғылымдары бойынша сараптау кеңесінің төрағасы болды. ҚР Үкіметі жанындағы мемлекеттік ономастикалық комиссия мүшесі, ЮНЕСКО және ИСЕСКО істері бойынша Қазақстандағы Ұлттық комиссия мүшесі, «Отан тарихы» ғылыми журналының бас редакторы, Қазақстан тарихшылары Ұлттық Конгресі төрағасының орынбасары.

«Қазақстан Республикасының ғылымын дамытуға сіңірген еңбегі үшін» төс белгісімен (2003); «Қазақстан Республикасының ғылымын дамытуға сіңірген еңбегі үшін» төс белгісімен (2007); «Қазақ тілінің жанашыры» Құрмет белгісімен (2008); «ЖОО үздік оқытушысы» мемлекеттік грантының иегері атағымен (2008); «10 жыл Астана» медалімен (2008); «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл» (2011); «Халық революциясына – 90» (Моңғолия) мерекелік медалдарымен марапатталған.

 

Негізі ғылыми еңбектері:

  • Учебное пособие по истории Казахстана с древнейших времен до наших дней». – Алматы, 1992 (на русском языке);
  • «Қазақстан тарихы. Очерктер». – Алматы, 1994 (қазақ және орыс тілдерінде) (на казахском и русском яз.);
  • «Наука и техника СССР. Хроника. – Москва, 1987, 1988;
  • Қазақстан тарихы. Көне дәуірден бүгінгі күнге дейін. 5 томдық. – Алматы, 1996, 2010. (қазақ және орыс тілдерінде) (на казахском и русском яз.);
  •   Түркі әлеміндегі Қазақстан: іргелі тарих және методология. – Петропавл, 2011. (қазақ тілінде);
  •   Тәуелсіз Қазақстан: жоғары білім, ғылым, саясат – Алматы: 2009. (бірлескен авторлықта) (қазақ тілінде);
  •  Қазіргі Қазақстан тарихы: Жоғары оқу орындарының тарихшы емес мамандықтарына (бакалавриат) арналған оқулық. – Алматы, 2010. (бірлескен авторлықта);
  •  Современная история Казахстана: Учебник для студентов неисторических специальностей (бакалавриата) высших учебных заведений. – Алматы, 2010. (cоавтор);
  •  Қазақ хандығы тарихы: құрылуы, өрлеуі, құлдырауы. – Алматы, 2011. (бірлескен авторлықта);
  •  «Қазақстан этностары» фотокітап. - Алматы2013. (қосалқы автор) (қазақ, орыс, ағылшын тілдерінде)
  •  Eski devirlerden günümüze Kazakistan ve kazaklar. – Istanbul – 2007. (бірлескен авторлықта) (түрік тілінде)